Gisteren de eerste les achter de kiezen gekregen. De kennismaking met de bijen en de bijenteelt. Deze landbouwtak is niet, zoals vaak gedacht, belangrijk voor zijn honingproduktie. We produceren in ons land slechts 12 % van het landelijk verbruik. Het grootste belang van de bij is haar taak als plantenbestuiver. 85% van de bloeiende planten zouden afhankelijk zijn voor hun bestuiving van de bijen en ze zorgen zo voor de instandhouding  van meer dan 30.000 plantensoorten. Zonder deze bestuiving zouden de vruchten en het zaad van veel planten van mindere kwaliteit zijn. volgens een studie uit 2000 in België en Luxemburg zou de economische waarde van de bij voor de appeltteelt goed zijn voor 268.846.470 dollar, haar waarde voor de aardbeiteelt vertegenwoordigd 79.114.880 dollar, voor de komkommerteelt 17.085.330 dollar en voor het koolzaad 6.739.200 dollar. Haar totale marktwaarde zou hier 474.560.225 dollar bedragen en ze staat daarmee op de vierde plaats na de runderen, de varkens en het gevogelte, maar voor het schaap. Dit zijn toch wel bedragen die doen duizelen. Van een nuttig dier gesproken!

Nog enkele wetenswaardigheden over de bij: Ze vliegt over een afstand van 3km of 28km² om nectar op te halen. Ze weegt zelf 82mg en kan 72mg nectar meedragen. Om 1 liter nectar te verzamelen moet ze 70.000 vluchten doen. Per vlucht bezoekt ze tot 1.000 bloemen. En voor een kilo honing, dus 2 potjes, is ze 6 keer rond de aarde gevlogen en heeft ze zelf per ronde 28 g verbruikt.

Deze getallen maken de mens nederig. Waar zouden we zijn zonder bijen? In elk geval was de interesse voor de cursus zeer groot. Het zaaltje zat vol. Hopelijk kan deze vernieuwde belangstelling voor de bijenteelt en de verjonging van het imkerheir, het tij doen keren voor de toekomst van onze kleine honingproducent.

Gisteren even na de middag gaf de termometer 11°C aan. Dat mocht ik niet missen. Ik repte me dus naar de bijenstand. De bijen vlogen inderdaad massaal naar buiten. Die eerste buitenvlucht doen ze om zich na maanden nog eens te ontlasten. Het is niet aangeraden om op die eerste voorjaarsdagen een witte was buiten te hangen om te drogen. De kleine bruine vlekjes zijn dan vaak massaal aanwezig. Op mijn bijenstand heb ik daar echter geen problemen mee. Daar zijn geen witte lakens en ook geen witte auto’s in de buurt. Een aantal bijen houdt zich bezig met de dode bijen die op het bodemgaas zijn gevallen naar buiten te werken. Je ziet de bijen dan trekken en sleuren aan de lijkjes om ze over de rand van de vliegplank naar onder te kiepen.

Volgens de voorspellingen gaan de temperaturen volgende week meermaals boven de 10 graden. Vermits het broednest dan vast en zeker al op gang komt, zullen we de voedselvoorraden goed moeten in de gaten houden.

Vorige week heb ik de nieuw aangekochte bodems en deksels geverfd. Alleen de buitenkanten zijn geverfd. De varroabodem is wit geverfd om de mijten beter te kunnen zien en de vliegplankjes heb ik geel geverfd. De bijen zien deze kleur het best naar het schijnt. De kastdelen zelf zijn in een soort grijsgroen geverfd. Alle verf is op waterbasis zonder schadelijke stoffen voor plant en dier.

De bijenkasten blijven goed droog in de stal, zelfs met de binnengewaaide sneeuw. Regelmatig leg ik mijn oor te luisteren tegen de kasten en het zachte zoemen van de tros is dan steeds een fijne geruststelling. Volgende week worden de kasten nogmaals gewogen en bekijk ik ook even de onderliggende plaat om te zien waar de bijentros zich in de kast ophoudt. De varroabodem ligt zoals steeds onder de kasten, maar niet in de hoogste stand zodat er een luchtcirculatie mogelijk is. Ik kan op deze manier ook gemakkelijk de wasmul in de gaten houden. dit zijn de restanten van de afgeknaagde wasdekseltjes. De locatie op de plaat geeft me een goed idee waar de tros zich bevindt.

De dode bij in de sneeuw was vandaag de enige. Een week na de oxaalzuurbehandeling waren er wel een tiental per dag, maar dat schijnt dan normaal te zijn. Deze bij is even buitengekomen en vrijwel onmiddelijk dood neergevallen  in de sneeuw, nauwelijks enkele meters voor de kasten. Misschien was het een oude bij die zich niet goed voelde en ging sterven, of ze werd aangetrokken door een lawaai rond de kast en kwam poolshoogte nemen. Het zou zelfs kunnen dat ze werd aangetrokken door de lichtweerkaatsing op het witte sneeuwtapijt. Het gaat in elk geval om een verwaarloosbaar aantal bijen en zolang ze buiten de kast sterven, houden ze de kast zelf hygiënisch proper. Af en toe ga ik even met een stropijltje door het vlieggat om enkel dode bijen buiten te werken. Een verstopping van het vlieggat door dode bijen dient in elk geval te worden voorkomen. Ook dit geeft weer een idee over de gezondheidstoestand van de overwinterende bijen zonder het volk zelf te zien.

De oxaalzuurbedruppeling die ik vandaag heb doorgevoerd bij de vier produktievolken in de bijenhal is vlot verlopen. De trossen zitten nog alle 4 vooraan in de kast en ze hebben dus nog vrij veel voer zitten. Ik ben toch van plan om de kasten maandelijks te blijven wegen om tijdig te kunnen ingrijpen.

De 2 kasten waar nog een half hoogsel bij opstaat, heb ik 50 ml gedruppeld en de 2 kasten met 1 broedbak heb ik 40 ml gedruppeld. In het filmpje kun je zien hoe het geheel in zijn werk ging. De behandeling duurt dus een dikke minuut per kast. De temperatuur van -1°C zal wel geen probleem zijn. Er is geen enkele bij uit de kast gevlogen. Na de behandeling zoemde de kast wel veel luider als ik mijn stetoscoop er tegen legde. Voor het resultaat zal ik in het weekend de onderliggende lade nog eens gaan bekijken en eventueel het vlieggat van verstopping door dode bijen vrijwaren.

Vandaag naamdag Sint Ambrosius, patroonheilige van de imkers. Ter ere van deze beschermheilige ben ik begonnen met de bescherming van mijn volken tegen varroa. De eerste kast is vandaag behandeld met oxaalzuur. De tweede hoefde niet meer: de kast was leeg op een honderdtal dode bijen na terwijl ze nog loodzwaar was van het voer! Typische varroadood volgens mij. De behandeling in augustus is waarschijnlijk niet afdoende geweest en daarom wordt er volgend jaar afgestapt van tymol en ga ik mijn heil zoeken in een mierenzuurbehandeling. Hierover later wellicht meer. De vier oudervolken op mijn bijenstand moet ik morgen nog eens gaan bedruppelen. Ik was een beetje angstig om de kast te openen bij een temperatuur van -1,9 °C, maar dat bleken slechts beginnerszenuwen. Het druppelen bleek vlot te gaan. Ik ben beroepshalve natuurlijk wel niet zenuwachtig met een spuit in mijn handen.

Net vandaag heeft ook de europese gemeenschap bekend gemaakt dat ze een versnelling hoger gaan schakelen. Hopelijk levert al dat onderzoek snel iets op. En dan bedoel ik niet voor de onderzoekers zelf.

Momenteel ben ik ook begonnen met het opmaken van mijn werkschema van 2011. Het is echter meer een bedrijfsmethode dan een tijdsschema, want omstandigheden zoals het weer zijn niet op voorhand in te plannen.

Vorige week heb ik me alvast ingeschreven voor de imkerscursus te Tessenderlo 2011. Vanaf volgende zomer beschouw ik me dan als een geschoold imker.

Pas gekocht: 3 nieuwe varroabodems en 2 daken voor de kasten. Er moeten deze winter ook nog 4 nieuwe broedkamers worden bijgemaakt. Met 12 kasten moet ik toch de 4 of 5 produktievolken en evenveel afleggers in 2011 kunnen bewerken. Principieel stap ik als beginneling liever in de ring met nieuw materiaal in plaats van met afdankertjes. De afrekening van 2010 zal ik binnenkort wel maken en dan zal blijken of de imkerij een dure hobby is of niet. De eerste jaren zal dat sowieso het geval wel zijn.

Vermits er vanmorgen weer een pak sneeuw is gevallen, ben ik even gaan controleren aan de bijenstand. Op de vliegplank lagen enkele dode bijen en ik heb dan maar een schuin plankje voor het vlieggat geplaatst. Naar het schijnt zou de lichtweerkaatsing op de sneeuw de bijen in de kast een fout idee kunnen geven, waardoor ze naar buiten worden gelokt. Wat er dan gebeurt was duidelijk zichtbaar toen ik de plankjes op de vliegplank zette. Uit de derde kast kwam een bij gekropen om eens te kijken wat ik allemaal aan het bekokstoven was. Halverwege de vliegplank, na ongeveer 3 cm verstijfde ze op de plank en stierf ter plekke. Deze verslaggever kan zelfs zijn waarnemingen niet meer doorgeven aan zijn volk en dit blijft nu natuurlijk in het ongewisse.

Binnen enkele dagen of weken, de temperatuur zou rond de 5 graden moeten draaien, zal ik de kasten allemaal even openen. Ook dan zullen er wel enkele bijen sneuvelen. Maar in dit geval heiligt het doel eigenlijk de middelen. De volken die zonder broed zitten, kunnen nu zeer effectief worden behandeld tegen de varroamijt. Hierbij wordt een verdunde oxaalzuuroplossing over de bijen gedruppeld. Oxaalzuur is zeer effectief tegen de varroamijt maar kan alleen worden gebruikt op de bijen en niet op het broed. Vermits het volgende week een drietal weken is geleden dat de eerste vrieskou waarneembaar was, zal er dan geen verzegeld broed meer zijn. De koningin is toen normaal gesproken gestopt met de leg. En na de kortste dag begint ze vaak al terug te leggen. De beste periode dat de bijen zonder broed zitten, is dus in de eerste helft van december. Alleen het weer moet iets meezitten.

De verdunde oxaalzuuroplossing heb ik alvast klaargemaakt. Eerst heb ik een suikeroplossing 1:1 gemaakt. Ik heb hiervoor 300g suiker opgelost in 300g water. Dit levert een have liter suikerwater op. Het oxaalzuur dient te worden gedruppeld in een concentratie van 3,5% of 35g per liter. Ik heb dus 17,5g oxaalzuurkristallen opgelost in mijn halve liter. Normaal is er 5 ml nodig per straat bijen. Een straat is de ruimte tussen 2 broedramen die bezet is met bijen. Voor een groot volk heb je dus maximaal 50ml nodig en voor mijn 6 volken heb ik dus voldoende aangemaakt. De rest wordt weggegooid, want de oplossing kan slechts een paar weken worden bewaard.

De modale imker dient deze oplossing te laten klaarmaken door een apotheker op basis van een diergeneeskundig voorschrift. In België heeft men oxaalzuur namelijk als diergeneesmiddel benoemd dat daarenboven voorschriftplichtig is. Als oudere dierenarts, die nog een lessenpakket apotheek heeft gekregen in zijn opleiding, doe ik dit voor mijn eigen bijen toch lekker zelf.