http://www.tuinadvies.be/honing_met_kaneel_een_toverdrank.htm

Imkers zijn geen rekenwonders. Het maken van een verdunning is blijkbaar niet aan ons besteed. Wellicht is dat de reden dat we het oxaalzuur moeten laten voorschrijven door een dierenarts en te laten bereiden door een apotheker. Maar kent je dierenarts de juiste samenstelling of dien je als imker hem de juiste samenstelling te geven? En wat is nu de juiste formule? Door het gebruik van een commercieel produkt als Hiveclean of Oxuvar zou er natuurlijk geen probleem meer mogen zijn. De samenstelling staat dan vast en het produkt is klaar voor gebruik volgens de gebruiksaanwijzing.

Tijdens de vorige imkervergadering zag ik echter nog een zelfgemaakte resthoeveelheid oxaalzuuroplossing van eigenaar wisselen. De oplossing was helder als water en zal dus zeker niet te oud zijn geweest. Alleen weet ik niet wat de juiste samenstelling ervan is en ik heb er al helemaal geen idee van hoe de nieuwe eigenaar dit produkt in zijn register gaat vermelden. Ook was de nieuwe eigenaar dus nog van plan om zijn volken eind januari te druppelen. De bodems van mijn volken laten echter al duidelijk zien dat er broed voorhanden is. De behandeling die nu nog wordt doorgevoerd, zal wellicht niet erg efficiënt zijn tegen de varroamijt. Het effect op de bijen en bij uitbreiding het effect op de jonge larven in het open broed zal er echter niet minder op zijn. Vermits meerdere imkers die ik heb gesproken nog nooit een telling van de natuurlijke mijtenval hadden gedaan en hun kast bij vriestemperaturen ook niet durfden openen, ben ik overtuigd dat de winterbehandeling nog veel te weinig wordt uitgevoerd. Deze overtuiging wordt nog versterkt door het simpele feit dat men zeer geïnteresseerd was in de werkwijze die dient te worden gevolgd. Blijkbaar hadden deze imkers nog nooit behandeld tijdens de voorbije winters.

In de literatuur heb ik dan gisteren even gezocht naar de juiste formule om voor te leggen aan een dierenarts. Hierbij heb ik zeer veel variatie aangetroffen.

Het boek Bijenhouden van F. Pohl spreekt van 3,5% in suikerwater 1:1.

De brochure van Wageningen spreekt van 35g in een oplossing van  600g suiker in 600ml water.

De Ruhr-Universität Bochum bij monde van Dr. Pia Aumeier spreekt ook van een 3,5% oplossing die 35g oxaalzuur bevat, 200g suiker en 840ml water in 1 liter oplossing. Dit is echter geen suikeroplossing 1:1 en volgens hen is de suiker zelfs niet nodig.

Een onderzoeksrapport van het ministerie van landbouw en veeteelt in Nieuw Zeeland  vermeldt 3,2% in een suikersiroopoplossing om te druppelen. Zij vermelden er nog bij dat in Zuid Europa gebruik wordt gemaakt van 60g, in Centraal Europa 35g en in Noord Europa 45g. Ze spreken ook over 25-35ml per volk in plaats van 35-50ml. Nieuw Zeeland is momenteel nog niet geplaagd met de varroaproblematiek, maar het houdt ze natuurlijk al wel bezig.

Waarschijnlijk is dan de juiste formule om 1 kg suiker te smelten in 1 liter water en hiervan dan 1 liter siroop 1:1 af te nemen om 35g oxaalzuurdihydraat in op te lossen. Dit is natuurlijk geen 3,5% oplossing maar minder. Om exact 3,5% oplossing te bekomen, moeten we namelijk 35g oplossen in de suikeroplossing tot we 1 liter in totaal bekomen. Dus de kristallen oplossen in een deel van de siroop en dan bijvullen tot 1 liter. Door de 35g in 1 liter te kappen, bekomen we namelijk meer dan 1 liter en een lagere concentratie.

De beste uitleg vond ik in een online artikel uit 2006 van Randy Oliver en vertaald door Peter Vanhevel. Hierin wordt zeer uitgebreid alles over oxaalzuur besproken. Wat betreft de concentratie maakt hij verschil tussen een zomerbedruppeling van 4,2% en een winterbedruppeling van 3,5%. De winterbedruppeling van 3,5% is in een w:v verhouding. Weight:volume, dus 35g in 1 liter. Dit komt overeen met een 2,8% w:w (weight:weight) of 28g in 1kg siroop. Als je 3,5%w:w maakt of 35g in 1kg siroop bekom je dan 4,2% w:v.

Als de oren van de gemiddelde imker nu beginnen te toeteren, kan ik dat best begrijpen. Wellicht is dit de reden dat veel imkers zo terughoudend zijn naar het bedruppelen toe. Het kan nochtans zeer simpel worden gemaakt. Zit niet zelf aan te modderen maar haal volgend jaar een commercieel produkt onder voorschrift of laat de apotheker een 3,5% oplossing maken in een suikeroplossing 1:1 naar het voorschrift van een dierenarts. Er is dan geen probleem met de juiste samenstelling en het verplichte register kan reglementair worden ingevuld. Door de bijen op de juiste manier te behandelen, met het juiste produkt op het juiste tijdstip, voorkom je veel leed bij je eigen bijenvolken en bij de volken van naburige imkers die wel goed behandelen.

Onlangs werd er op een bijeenkomst nog eens druk gepalaverd over het maken van propolistinctuur. Iedereen was het er over eens dat de propolistinctuur van 30% het beste is. En die moet dan worden gemaakt met een alcohol van 70°. Alleen kan men die alcohol niet vinden in de winkel. De ethylacohol van 96° is het enige alternatief. Alcohol van 96° lost echter ook de was deels op en we willen alleen maar de heilzame propolisbestanddelen extraheren. De discussie bleef dus aanhouden en ik heb me dan even verdiept in de juiste berekeningswijze. Eerst en vooral is een alcoholische graad een volumepercentage. Een mengsel van twee vloeistoffen wordt ook best aangegeven in volumepercentages. Dit wil zeggen dat de 2 vloeistoffen worden gemeten met een maatbeker. In dit geval dus 96 volumedelen alcohol en 4 volumedelen water. Indien we nu een alcoholconcentratie van 70° willen bereiken moeten we dus 70 volumedelen alcohol bekomen met 30 volumedelen water. Deze 70 volumedelen alcohol zitten in 100/96*70=73 volumedelen van ons 96°mengsel. We hebben dus nog 100-73=27 volumedelen water toe te voegen aan 73 volumedelen alcohol van 96° en we bekomen zo 100 volumedelen alcohol van 70°. Dit is de simpele regel van drie en iedereen was die simpel vergeten.

De volgende stap is nu het bekomen van een 30% propolistinctuur. Een oplossing van een vaste stof in vloeistof wordt liefst uitgedrukt in gewichtspercentages. Dit wil zeggen dat we de twee bestanddelen allebei gaan afmeten op een weegschaal. We hebben dus 30 gewichtsdelen propolis nodig in 100 gewichtsdelen alcohol van 70°.  We lossen dus 30g propolis op in 100g alcohol van 70°. Een alcohol-watermengsel is weliswaar iets lichter zijn dan water maar dit kunnen we afronden. Onze keukenweegschaal zal de 100 ml alcohol van 70° immers eerder aangeven als 100g dan als 98g. 

De juiste volgorde in de propolistinctuurproductie is dus eerst 73ml alcohol van 96° te mengen met 27ml water en in dit mengsel 30g fijngemaakte, zuivere propolisdeeltjes op te lossen. Na een week dagelijks intens schudden van dit mengsel, kan het worden gezeefd door een fijne doek en in druppelflesjes worden gegoten.

Gisteren heb ik aan de bijenkasten enkele filmpjes gemaakt. Het eerste toont de jonge voorspelende bijen. Ze vliegen voor de kast om de omgeving te leren kennen. Ze hangen in de lucht met de kop naar de kast gericht. Soms zijn ze in de vroege namiddag met zoveel dat het wel op een zwerm lijkt. Terwijl de jonge bijen op deze manier voorvliegen, zitten er enkele bijen op de vliegplank met hun achterlijf omhooggericht naar de vliegende bijen toe. Door hun achterlijf op te richten, wordt er tussen de aparte segmenten een klier zichtbaar. De klier van Nassonoff. Door zeer snel met de vleugels te bewegen, geven ze hun specifieke nestgeur zo vrij in de omgeving en helpen ze de bijen met hun oriëntatie op de kast. In het tweede fimpje is dat duidelijker te zien. Ook als de koningin op bruidsvlucht is, zitten er een aantal bijen op dezelfde manier te waaieren. Dit gedrag wordt ook stertselen genoemd. Op het einde van het tweede filmpje moet je eens letten op de bij die even uit de kast komt gekropen. Ze draagt duidelijk een varroamijt op haar flank.

Vandaag heb ik mijn mede overgeheveld in zuivere containers om de dikke laag dode gistcellen op de bodem te verwijderen. Sinds vorige week was er geen beweging meer in het waterslot behalve door de heersende luchtdruk. De gisting was dus opgehouden. Natuurlijk heb ik van de gelegenheid gebruik gemaakt om even te proeven en het alcoholgehalte te meten. 18° alcoho!. Ik heb dan een beetje mede voor de helft verdund met water en weer gemeten. Boven 15° is de test namelijk niet zo nauwkeurig. Resultaat 9°. Het is dus wel degelijk een mede van 18°. Ik had gebruik gemaakt van de honing die uit mijn zonnewassmelter kwam. Bij het smelten van de oude raten, komt de vloeibare was en honing, gemengd met wellicht nog wat propolis in een opvangbak terecht. De was stijft iets op en drijft dan op de nog warme honing. Deze heeft een donkerbruine caramelgeur en kleur. Het ganse seizoen heb ik deze warme honing in potten gedaan en dadelijk dichtgeschroefd. Deze ‘honing’ werd nu gebruikt als voeding voor mijn medegist. De mede die ik zo tot nu heb bekomen is ook vrij donker, maar zeer lekker. Het experiment beschouw ik voorlopig reeds als geslaagd en voor herhaling vatbaar. Ik noem deze mede maar toepasselijk ‘zonnemede’.

Ook heb ik vandaag de propolistinctuur gefilterd en in flesjes gedaan. Ik heb hiervoor evenveel ruwe propolis gebruikt als alcohol van 96° op gewichtsbasis. Dus 100g propolis in 100g alcohol en dit gedurende meerdere dagen vaak schudden. Wellicht ga ik een volgende keer de ruwe propolis eens verhitten om de wasdeeltjes er uit te kunnen verwijderen en een zuiverder prpolis te bekomen. Alleen ben ik nog niet overtuigd dat een zuiverder propolis een betere werking zou hebben dan het ‘natuurlijk’ produkt, recht uit de kast. Wellicht heeft dit alleen maar nut om een percentage op uw propolistinctuur te kunnen plakken. Ik heb er nu toch wel geen idee van hoeveel propolis er in de alcohol is opgelost. Een hogere concentratie bereiken dan ik nu heb, zal toch niet makkelijk zijn