Vorige week heb ik de kasten allemaal voor de laatste keer gecontroleerd. Ik ga nu met 21 mooie volken de winter in. Twee volken waren te klein. Op één stand had ik die kast dadelijk meegenomen om de voerramen te recupereren. Op de andere stand had ik pas vandaag tijd om de kast op te ruimen. Ik heb er even van geprofiteerd om mijn warmtebeeldkijker te proberen. De bijna lege kast is letterlijk koud. Bij de andere kasten licht de broedbak duidelijk op en is dus veel warmer dan de rest van de kast. Op deze manier is op een paar tellen te zien welk volk te klein is en moet worden gecontroleerd. Ze viel echt op in de rij van 11 kasten. Ik test wel al langer de temperatuur onder het deksel in om het beginnend broednest te detecteren. Maar dat doe ik in het vroege voorjaar met een warmtemeter die gebruikt wordt om koudebruggen te zoeken. Als een volk een beginnend broednest heeft in de winter wordt het dekplastiek boven het broednestje veel warmer dan aan de zijkanten. Hiervoor hoef ik dus alleen het deksel op te tillen zonder de bijen te verstoren. Nu bekeek ik de rij kasten echter gewoon langs de buitenkant met een warmtebeeldcamera. Op het onderstaand filmpje is het resultaat duidelijk te zien.
De broedbak in het midden van de kast licht duidelijk op.Hier is de broedbak in het midden even koud als de onderstaande bak. Dit kleine volkje heeft geen broed en produceert ook geen warmte meer.
Vandaag heb ik de voerbakjes weggehaald want de volken zijn klaar om de winter in te gaan. Na de laatste honingoogst in juli heb ik een leeggeslingerde honingbak onder de broedbak geplaatst. De Kempische broedbak is wel groot genoeg om een volk in te overwinteren maar op deze manier hoef ik al mijn honingbakken niet te verplaatsen om ze elders te stockeren tijdens de wintermaanden. Ze kunnen zo gewoon op de stand blijven. Maar het grootste voordeel is dat de wintertros bijen bij koud weer verder weg zit van het vlieggat. Want isolatie is toch belangrijk bij de houten kasten.
Ook voor isolatieredenen en omdat ik dit jaar tweemaal per maand de varroaval heb geteld, bleef ook de bodemschuif het ganse jaar gesloten. Voor nog meer isolatie had ik de schapenwol in het deksel ook het ganse jaar ter plekke gelaten. Ik heb zo ondervonden dat het kastklimaat veel beter is in de kast. Tijdens warme periodes heb ik ook geen baardvorming opgemerkt zoals andere jaren. Want isolatie werkt niet alleen tegen de kou, maar even goed tegen hitte. De tweede honingzolder gebruik ik als verhoging om de voederbak in te plaatsen. Deze laat ik ook ter plaatse en kan dienen om de kussensloop met schapenwol te herbergen. Weer minder materiaal dat ik in de winter elders moet stockeren.
Het dekplastiek dat even was vervangen door de voederplank is nu terug als eerste laag geplaatst op de broedbak. Een plastiekvel is makkelijker te openen bij winter- of voorjaarscontrole en veroorzaakt geen luide propoliskrak die de bijen verontrust. En je kan er zelfs doorheen kijken zonder te openen. Een simpel stuk plastiek knagen ze vaak kapot en daarom gebruik ik nu al een paar jaar, op maat geknipt, doorzichtig tafelzeil.
De vliegopening staat op ongeveer 2 cm maar de muilkorf laat ik nog wel een ganse tijd voor de kast. Deze werkt niet alleen tegen de hoornaar maar even goed tegen muizen die nu een winterbedje zoeken.
Momenteel heb ik op één stand met 9 kasten vier elektrische harpen tegen de Aziatische hoornaars geplaatst. Harpen die ik dus zelf heb gemaakt en voorzien van twee batterijen en een overgedimensioneerd zonnepaneel van 200W. Elke harp is ook nog eens op een andere manier gefabriceerd. Op mijn tweede stand met 2 kasten heb ik enkele dagen geleden een stel aangekochte harpen van hoornaarharp geplaatst, ook met een batterij en een zonnepaneeltje van 20W. Op mijn derde stand heb ik sinds een tweetal weken hoornaartenten van Apicrosne in gebruik. Hier staan 11 kasten en ik heb voor 10 kasten een tent geplaatst. Behalve de kasten met een tent, hebben al mijn kasten een muilkorf voor de vliegopening. Bovendien heb ik op elke kast van stand 1 een niet-selectieve wespenval geplaatst. Op stand 2 is dit niet het geval en op stand 3 staat op elke kast een selectieve hoornaarval. Ik hoop tegen het einde van de volgende maand een duidelijk beeld te krijgen welk systeem het best werkt.
Ik plaats hier ook al vast de filmpjes die ik op YouTube heb geplaatst.
Ik kreeg een link doorgestuurd over de volledige productie van hoornaarharpen en dit heeft me goed op weg gezet. Asian Hornet Beekeepers guide – The electric Harp – April 2023 revision door Cambridgeshire Beekeeper Andrew Durham. Op deze pagina’s heb ik me gebaseerd naast de vele filmpjes die al zijn te vinden op YouTube.
In dit eerste filmpje maak ik de harpen op twee manieren. Eerst zoals in het bovenstaand artikel met de veertjes maar ik heb ze bij de tweede harp weggelaten. In sommige filmpjes op YouTube spant men de draden allemaal samen door de draadstang op te spannen. Ik ben van mening dat elk draadje apart met een kabelbinder opspannen beter is en ik hierdoor de verbindingen achter deze kabelbinders kan doorvoeren om een veiliger isolatie te bekomen. Maar het mag duidelijk zijn dat de harpen op meerdere manieren zijn te bouwen door imkers die meestal toch al degelijke doe-het-zelvers zijn.
In de vorige film, op de bijenstand, is duidelijk te zien hoe de elektriciteit werd voorzien, maar ik zal weldra een filmpje on line zetten, hoe ik de generators maak van een vliegenmepper. De goedkoopste oplaadbare vliegenmepper vond ik voor minder dan 6 euro en de converter van 12V naar 5V betaalde ik 9 euro voor 2 stuks. In plaats van een hoog-voltage generator aan te kopen die twee tot vier harpen kan aansturen, plaats ik dus een generator op elke harp voor 10 euro. De stroomkabel van de batterij naar de verschillende harpen kan op deze manier ook met een simpele 12V.
Het filmpje van mijn huidige situatie heb ik nu online gezet op YouTube.
Volgens de eerste bevindingen na 24 u heb ik op die stand nog zeker twee of drie harpen meer nodig. De accu’s en het grote zonnepaneel kunnen dit natuurlijk moeiteloos aan. En al zeker omdat elke harp haar eigen hoogspanningsgenerator krijgt. De kostprijs indien ik alles nieuw zou aanschaffen in de bouwmarkt en onlinewinkels:
Schraag 8,49
Draadstang 4,18
Steekklemmen voor electradraad 4,50
Lusterklemmen om draad op te spannen 7,60
Spandraad bobijn van 250g. 4,90
DC-DC converter 12V 5V 14,99
Elektrische vliegenmepper 12,75
Spanveertjes 20,50
Totaal voor 1 harp met generator= 77,91 euro
Dit zijn de prijzen voor de volgende harpen die ik ga maken op een iets andere manier. Ook hiervan zal ik nog een filmpje maken.
De stroomvoorziening heb ik hier gedaan met een vrij uitgebreid off-grid systeem. Goedkoper zou zijn om twee autobatterijen aan te schaffen en een batterijlader. Vermoedelijk hoef je slechts om de paar dagen de batterij te vervangen door de andere die je thuis kan opladen.
De laatste dagen is het aantal AH voor de kasten enorm gestegen. De muilkorven beschermen de bijen wel maar als er vijf AH’s voor de kast vliegen, komen er niet veel bijen thuis met het voor hun levensnoodzakelijke stuifmeel. Af en toe vindt een AH toch de binnenkant van de muilkorf en dan wordt die wel binnen de kortste keren afgemaakt door de bijen, maar tegen de zwevende jagers voor de kasten hebben ze geen verhaal. De bijen gaan dit ook nooit kunnen. Op de vliegplank doden ze de AH namelijk door met een groot aantal bijen samen te werken en de AH in te ballen tot die door oververhitting stikt. Maar in de vrije vlucht is het één tegen één en dat kan een bij nooit winnen.
Om de bescherming nog verder te verbeteren, staan er op elke kast ook wespenvallen. Deze zijn gevuld met een oplossing die ik zelf maak van 1 liter rode wijn, 1 liter bier, 1 liter grenadinesiroop, 1/2 kg oude honing en dit aangevuld tot 10 liter met water. De vallen worden hiermee elke twee dagen opnieuw gevuld. Meestal zitten ze dan boordevol AH’s en enkele dikke zwarte vliegen.
Naast de bijenstand heb ik ook nog een val geplaatst naar het model van Frank Soulat. Deze staat op een oude broedbak met enkele oude broedramen en een bakje met dezelfde lokvloeistof.
Maar de wespenvallen en de muilkorven zijn duidelijk nog niet genoeg. Daarom heb ik ook nog elektrische hoornaarharpen besteld en hoornaartenten. De levering van deze beschermingsmiddelen is echter vertraagd door de enorme vraag van de imkers. Zodra ik ze ontvang en in gebruik heb genomen, zal ik hierover berichten.
Wachten op een besteld item is echter niet aan mij besteed en daarom ben ik toch al begonnen aan een DIY hoornaarharp.
Ik ben begonnen met een electronische vliegenmepper. Een exemplaar dat oplaadbaar is met 5V. Merk Edialux.De batterij kan worden verwijderd. Ik gebruik alleen de USB-C aansluiting naar een voorziening van 5V.Deze 5V wordt geleverd door een DC-DC converter van 12V naar 5V.En de 12 V wordt aangeleverd door een opgeladen autobatterij.De harp zelf heb ik gemaakt van een oude schraag. De opgespannen draden zijn gemaakt van RVSdraad om wasraten in te smelten. De spanning bereik ik met een rolwieltje dat ook gebruikt wordt bij het insmelten van wasraten.De positieve en de negatieve draad is 2 cm van elkaar verwijderd. Hierdoor kunnen bijen door de harp vliegen en vallen de grotere AH na een schok versuft in een onderstaande bak met zeepsop waar ze verdrinken.
Ik begin met een draad aan een schroefje aan de buitenkant van de lat en leidt de draad langs de voorkant van de houten lat. Aan de overliggende kant heb ik de draad vastgeniet aan de binnenkant van de lat en 4cm verder door een tweede nietje terug naar onder geleidt. De tweede draad loopt er tussen met een afstand van 2 cm op dezelfde manier en bijgevolg kunnen de twee polen elkaar niet raken. De connectie met het handvat van de mepper gebeurde hier met krokodillenklemmen.
Voor de tweede harp heb ik aan de binnenkant van de latten gebruik gemaakt van ooghaakjes in plaats van nietjes wat iets gemakkelijker is om na te spannen. Ook een spanschroef dient hiervoor. Toch heb ik nog het rolwieltje gebruikt om de draad strak te spannen.
Na slechts 24 u lagen er meer dan 10 AH in het zeepwater onder de eerste harp. Ik heb bijgevolg de tweede harp vandaag ook aangesloten en de batterij vervangen door twee batterijen die worden gevoed met een zonnepaneel. Hiervan maak ik weldra een filmpje om hier te laten zien.
De laatste controle van de zomer. Pas in de tweede helft van september worden ze nogmaals gewogen en tot hun inwinteringsgewicht bijgevoederd. Varroa is onder controle en de nieuwe koninginnen hebben een mooi broednest om gezonde langlevende winterbijen te produceren, maar de Aziatische hoornaars vormen toch de nieuwe uitdaging.
Momenteel beginnen ze weer te ‘hooveren’ voor de kasten om een volgeladen, thuiskomende bij te grijpen in de vlucht. Imkers kunnen natuurlijk met een badmintonracket voor de kasten plaatsnemen en op die manier zeer veel badmintonervaring op doen. Maar wat als we er niet zijn? Daarom heb ik momenteel voor elke kast een muilkorf gehangen. De bijen voelen zich veilig op de vliegplank en kunnen op die manier toch nog de noodzakelijke airconditioning toepassen voor het broed in de kast.
Maar nog veel belangrijker vind ik de plaatsing van de selectieve vallen op de bijenkast. Op élke bijenkast. De AH vliegt weliswaar niet in het donker maar als de bijen in de vroege ochtend of late avond niet meer actief zijn, vliegen er wel nog steeds hoornaars. En als deze worden aangetrokken door de val worden ze natuurlijk uitgeschakeld. De gevangen hoornaar keert niet terug naar haar nest om broed te verzorgen. Het is misschien een druppel op een hete plaat maar wie het kleine niet eert…
De voorbije dagen is me echter opgevallen dat het lokmiddel trapit sterker lokt dan aanvliegende bijen. Telkens ik bij de bijenstand kom, heb ik een spuitbus bij me met trapit. Ik spuit een klein straaltje in de inlooptunneltjes van de vallen en letterlijk terwijl ik er bij sta, bevat elke val één of meerdere AH. Het is in elk geval effectiever dan even voor de kasten met een racket te posten.
Deze val bevatte na een uur zelfs al drie AH’s. Maar élke val bovenop de 21 kasten bevatte er minstens 1 op een paar uur.
De reuzenbalsemienen staan in bloei en de bijen profiteren er van. Om aan de nectar te raken, moeten ze helemaal in de bloem kruipen en die geeft dan zijn wit stuifmeel massaal af aan de bij. Deze is op haar rug dan helemaal bedekt en daarom zien we regelmatig spookbijen thuiskomen aan de kast. Helemaal bedekt met het witte stuifmeelpoeder.
De moestuin en de boomgaard worden nu dagelijks bezocht om wat te oogsten. Vandaag vijgen, pruimen, Nashiperen, enkele oogstappels, de eerste rijpe peren, tomaten en courgettes à volonté en de eerste boontjes.
De zomer is halfweg en hoe ver staat het nu met de bijen? De honingoogst is achter de rug en de potten staan klaar. Het droge voorjaar bleek veel honing op te leveren van een uitstekende kwaliteit. En ook de zomerhoning van vooral de lindes is prima gebleken. Er viel op het laatste nippertje toch nog voldoende regen voor de lindennectar.
De beste plaats om honing op te slaan is een kelder met temperaturen rond 15°C. De tweede beste plaats is een klimaatkast op 15°C.
Het potje dat u zelf in gebruik hebt en wellicht snel is opgebruikt, hoeft niet in de koelkast. Meestal smeert de honing ook beter op de boterham bij kamertemperatuur.
Op de bijenstand ben ik nu bezig met de varroabestrijding samen met de strijd tegen de nieuwste vijand: de Aziatische hoornaar.
Achter deze gaastunnel voelen de bijen zich een stuk veiliger en slagen ze er beter in om de ingang van de kast te verdedigen.
In de moestuin is juli een echte oogstmaand. Dagelijks verse groenten op tafel. Spitskool, warmoes, zomerprei, courgettes, rode kool, sla, koolrabi… Maar ook de bewaaroogsten lopen binnen. De uien, sjalotten en aardappelen zijn ondertussen naar huis gehaald.
Het grootste verschil met groenten uit de winkel: er zijn zoveel rassen om uit te kiezen. Allemaal net iets anders.De leeg gekomen plekjes zijn nu ingezaaid met phacelia.
Phacelia is een prima groenbemester die prima werkt bij wisselteelt. De plant is namelijk geen familie van onze groenten en kan zo op elk groentenbed worden toegepast. In tegenstelling tot bijvoorbeeld koolzaad of mosterd dat van dezelfde familie is als de kool en daarom geen verbetering kan geven op een kolenbed. Als alternatief gebruik ik ook wel eens afrikaantjes als groenbemester om de grond nog beter te ontsmetten maar phacelia levert al na 6 weken een mooie bloei op voor de bijen. Tot half augustus kun je dus phacelia zaaien die nog een mooie bloei geeft als extra.
Imkerij Het Waterbroek 