Categorie: Passie voor de bij

Varroamijten op de bodemschuif

December en we hebben de vrije varroaval genoteerd van alle volken. Dit wil zeggen dat we de bodemschuif hebben zuiver gemaakt en 4 dagen later het aantal gevallen mijten hebben geteld. We weten nu dus hoeveel mijten er per dag vallen. Zijn er dat minder dan 1 per dag zou een winterbehandeling eigenlijk niet nodig zijn en zijn het er meer dan 2 is er absoluut wel een winterbehandeling nodig. De mijten die zijn gevallen, de vrije mijtenval dus, zijn de mijten die op de bijen zaten en door ouderdom of door poetsgedrag van de bijen naar beneden vallen. Men noemt dit vaak de phoretische mijten.

Maar een phoretisch organisme hecht zich slechts vast aan een ander organisme om zich te kunnen verplaatsen. En de varroamijt die op een bij zit, voedt zich op die bij. Eigenlijk zijn ze dus niet phoretisch. Het is eerder een fase in hun leven tussen twee voortplantingsperiodes in. Want ze heeft vermoedelijk die voeding nodig alvorens in een volgende broedcel te kruipen en daar eitjes te kunnen leggen. Ze kan dit 2-3 keer alvorens te sterven. Deze voedingsperiode op de bij duurt 4 tot 11 dagen als er broed is in het nest. Een reproductieve mijt kan zo 1 tot 2 maanden leven alvorens te sterven. Maar een niet-reproductieve mijt kan in de winter wel 3 maanden of langer leven en bijgevolg de winter samen met de bijen overleven. Een winterbehandeling is dus wel degelijk nodig en geen extraatje zoals vaak vermeld.

Na deze winterbehandeling tellen we na 4 dagen nogmaals het aantal gevallen mijten. Dit geeft dan het resultaat weer van de behandeling die liefst ruim boven de 90% effectief is. Wat wil zeggen dat er minder dan 10% van de mijten achterblijven in het volk.

Dit voorbeeld uit 2016 laat het resultaat zien van een behandeling met oxaalzuur.

Die donkerbruine ovale stipjes zijn de vrouwelijke mijten die dus ook een leven hebben buiten de broedcellen. Vinden we witte mijten die tevens iets kleiner zijn, betreft het mannelijke of onvolwassen vrouwelijke exemplaren die niet buiten de broedcel kunnen leven. Vermits de bijen nu broedloos zouden zijn en oxaalzuur niet werkt in de broedcel, zouden we deze witte exemplaren nu niet mogen vinden.

December 2025

We zijn bijna half december en de temperaturen zijn abnormaal hoog. Nog steeds vlot 10 graden halend en volgens de voorspellingen nog zeker 10 dagen. De bijen waren hier in het verleden steeds broedloos in december. De koningin stopt meestal met leggen als het volk op wintertros gaat. En ze gaan op tros als de temperaturen onder 5 graden liggen. Daarom hebben we steeds uitgekeken naar de eerste vrieskou in november om zeker te zijn dat ze dan drie weken later zonder broed zijn. Meestal kon ik dan behandelen rond sinterklaas of beter gezegd rond sint Ambrosius. Meestal is het dan minder dan 5 graden. De bijen zitten dan op tros en men kan door bedruppeling met oxaalzuur goede resultaten behalen.

De situatie is de voorbije jaren echter duchtig veranderd. Met temperaturen rond 10 graden is er geen wintertros. Gisteren vlogen de bijen zelfs even buiten. In november hebben we echter wel een koude week kunnen noteren en er is dus een kans dat ze toch broedloos zijn. Behandelen met oxaalzuur is dus zeker aan de orde. Alleen zitten de bijen niet op tros en bijgevolg werkt bedruppelen met oxaalzuur niet goed genoeg. Boven 5 graden wordt altijd aangeraden om te verdampen. Alleen is dat in België blijkbaar nog altijd een probleem. Of varroa nu verplicht moet worden bestreden of niet, is niet de kwestie. Elke dierenhouder heeft tenminste de morele plicht om zijn dieren gezond proberen te houden. En dat geldt dus even goed voor een imker.

De kasten die op dit moment leeg zijn, door virusbesmettingen, varroa, hoornaars of gelijk welke andere oorzaak, worden best direct opgeruimd. Ze laten staan, trekt alleen maar andere vuiligheid aan. Selecteren van ramen met voer of mooie ramen bewaren, om ze later aan andere volken te geven, doe ik nooit. Om elk risico op een kruisbesmetting te voorkomen, smelt ik alle ramen dadelijk uit. Deze week vond ik zo een lege kast bij het opleggen van voederdeeg. Het was een aflegger die veel last heeft gehad van de hoornaars en bijgevolg steeds kleiner werd. Verenigen van een zwak volk met een gezond volk doe ik uit principe ook nooit. Ik beschouw dit als een vorm van selectie. De broedbak en de onderstaande honingbak levert me nu tenminste nog een behoorlijke hoeveelheid was op om nieuwe waswafels te maken.

Bemerk boven op de toplatten de wasmotlarven. Ze zijn klaar om binnen enkele weken de ganse bak met wasramen te vernielen.
Er gaan 24 ramen in mijn stoomwassmelter: een volle broedbak en honingbak tegelijk.
Het resultaat aan was. Toch iets teveel om aan de wasmotten te geven.

Zelf maken van een selectieve hoornaarval

youtube.com/watch

Voor 5 euro maak je heel snel zelf een selectieve hoornaarval die je in februari kan plaatsen op allerlei locaties om de overwinterde koninginnen weg te vangen. Als lokvloeistof maak ik een mengsel met witte wijn, bier en grenadine. Vaak doe ik er ook wat honing bij. Naast de alcohol kan ook wat appelazijn worden gebruikt om bijen uit de val te weren. Wel dagelijks controleren in het voorjaar om eventuele bijvangst toch te verwijderen. Als je het bakje een paar minuten in een vriezer stopt, liggen alle gevangen insecten roerloos op de bodem. Je kan dan de hoornaars pletten en de andere insecten vliegen na korte tijd weer weg als ze wat zijn opgewarmd.

Varroaval controleren

Vandaag heb ik de varroaval genoteerd na 5 dagen. De meeste volken hebben 1 tot 3 mijten op de bodem liggen en komen dus ruim onder een mijtenval van 1 per dag. Twee kasten hadden 12 mijten en bijgevolg meer dan twee per dag. Deze moeten absoluut worden behandeld. Maar ik behandel al mijn volken tegelijk. En dat zal rond 14 december zijn met oxaalzuur. Wat me wel opviel was dat alle volken al bovenaan zaten. Dit is wellicht te wijten aan de hoornaarinvasie waardoor ze te weinig najaarsdracht hebben binnengehaald.

De volgende week wordt het iets warmer en dat lijkt me dan een goed moment om ze al een pak deeg op te leggen. Vroeger deed ik dat pas na nieuwjaar als ze bovenaan zaten maar dat is dit jaar duidelijk vroeger.

De hoornaarharpen heb ik vandaag ook terug binnengehaald. De muilkorven laat ik nog ter plaatse. Deze helpen namelijk ook tegen andere warmtezoekers zoals muizen. Tijdens de oxaalbehandeling zal ik deze wel wegnemen.

Ik had nog twee volken bij een kennis staan en deze hadden geen plastiek maar een gesloten plank onder het deksel. Met de warmtebeeldcamera kan ik ook de aanwezigheid van een bijentros waarnemen. De bak waarin zich een tros bevind is namelijk warmer.

De twee volken die ik vandaag zo controleerde.
Een beeld van een paar weken geleden.

1 november 2025

De volgende twee maanden mag de Ouessantram weer bij zijn harem. Die is dit jaar wel wat kleiner dan vorig jaar. Slechts 4 ooien heb ik behouden. Maar dat zal voor hem de pret niet drukken.

De hoornaars blijven nog massaal aanwezig maar de nieuwe muilkorf blijkt te werken. Zie hier het eerste prototype.

De moestuin is op dit moment nog zeker niet leeg, maar het aardappelveld voor volgend jaar is nu ook geploegd. Hier stonden dit jaar zonnebloemen en pompoenen.

Stormweer

Om schade door de storm Benjamin te voorkomen, heb ik daarstraks de hoornaartenten afgebroken. Ze zouden toch maar gaan vliegen en misschien zelfs de kasten omtrekken. De doeken worden nu uitgewassen en veilig opgeborgen tot volgend jaar. Resultaat was zeer goed. Elke hoornaar die je voor de kast kan vangen, zelfs met een bijtje tussen zijn kaken, gaat niet terug naar het nest en komt ook geen tweede keer meer langs. Ik schat het resultaat beter in dan de hoornaarharpen. Maar de laatste hoornaar is nog niet weg en dus hang ik morgen wel de muilkorven terug.

Alle hoornaars die ik uit de vallen van de tenten heb geschud.
Dit wordt de nieuwe muilkorf voor volgend jaar.

Ik heb al een voorbeeld van de nieuwe muilkorf gemaakt en de volgende dag had ik al twee hoornaars in de bovenliggende val. De maten pas ik wel aan voor mijn Kempische kasten. Het eerste model muilkorven had geen geïntegreerde val maar werkt met zijn 6mm gaas wel prima. Het tweede model met 8mm gaas had vallen langs de zijkanten en daar kwamen veel te weinig hoornaars in terecht. De val moet blijkbaar bovenaan zitten vermits een succesvolle hoornaar langs boven wegvliegt en dan zo in de val terechtkomt. Dit nieuwe derde type heeft geen gaas meer voor het brede vlieggat. De hoornaar kan dus mee op de vliegplank maar komt dan in de bovenste val terecht. Ik had dit type al eens gezien in een YouTube filmpje maar dan compleet gemaakt met gaas. De imker uit dit filmpje heeft zijn muilkorf gemaakt met hout en moerroosters. Vermits het vlieggat open blijft, is er ook nooit een belemmering voor een zwerm, darren of de koningin. Deze muilkorf zou het ganse jaar voor de kast kunnen blijven.

Bloemenveld

Dit jaar heeft het bloemenveld de ganse zomer bloemen geleverd voor de bijen en alle andere insecten. Ik had enkele bijenmengsels ingezaaid, gewoon alles door elkaar en nog wat extra klavers en tagetes toegevoegd. Maar nu is deze pracht afgelopen en daarom maak ik alles klaar voor het volgend seizoen. Eerst maaien en daarna ploegen. In het voorjaar is de grond aan het Waterbroek veel te zwaar en te nat voor een degelijke grondbewerking. Als het voorjaar niet té nat of té koud is, kan ik wellicht wel in maart de aarde licht frezen en inzaaien met phacelia. Deze prachtige groenbemester met paarse bloemen wordt ook wel bijenbrood genoemd omdat hij zoveel voedsel levert aan de bijen. Reeds na 6 weken staat phacelia in bloei. Wellicht kan ik hierna zelfs nog een andere plant inzaaien. Koolzaad kan zelfs nog in september. Maar ik had er ook aan gedacht om een stukje te reserveren voor tagetes, de enkelbloemige want insecten hebben niks aan dubbele bloemen.

De UM van Honda heeft gelukkig geen probleem met lang gras of hoog kruid, ook een paar takken neemt hij er graag bij.
Alles ondergeploegd om de winter in te gaan.

De rij zonnebloemen die ik dit jaar had gezaaid, waren van een zeer goede kwaliteit. Niet te hoog maar toch een grote bloem en zeer stevige stengels. De pitten ga ik volgend jaar weer ergens zaaien. Maar dat gebeurt in de volle grond pas na de ijsheiligen en dan is de bodem aan de bijenstand al voldoende opgedroogd om hiervoor een nieuw stuk te ploegen en te frezen.

Slecht 1 rij maar meer dan voldoende pitten voor een gans veld volgend jaar.

Hoornaarkoninginnen

De eerste koninginnen van de AH zouden zijn opgemerkt. Het moment dus om de vallen te voorzien van vlees. Ze zijn nu minder aangetrokken tot de zoete lokstoffen maar zijn verzot op vlees. En als we de verhalen mogen geloven van Aziatische marktjes zitten ze daar massaal op de aangeboden vis. Daarom heb ik tijdens een voorbije reclamecampagne bij Lidl een paar stukken pangasiusfilet gekocht. Ze lagen in de vriezer te wachten tot ik ze nodig had. En nu is het moment dus gekomen. In de selectieve hoornaarvallen die massaal zijn gebruikt in het voorjaar met 1/3 wijn, 1/3 bier en 1/3 grenadine, wordt nu best vis toegevoegd. Even besproeien met een beetje Trapit blijft natuurlijk een extraatje. Maar ook de grote fuik die ik gebruik op een oude honingzolder met enkele kapotte ramen, voorzie ik nu van vis.

De honingbak wordt nu vervangen door een oude emmer waar ik de vis kan in leggen. Langs de zijkanten heb ik een paar gaten geboord waarlangs de AH kan binnenvliegen. Foto’s volgen nog.

Een steen in de emmer als gewicht voor de stabiliteit en lokstof op de bodem.
De hoornaars kunnen de val binnendringen langs de gaten aan de zijkanten van de emmer.

Upgrade hoornaarharp

Vandaag heb ik ook het zeepwater onder de hoornaarharpen ververst. Een sopje met een scheut dreft moet er voor zorgen dat de hoornaar als ze versuft naar beneden valt, verdrinkt door de verlaagde oppervlaktespanning van het water. Zeep moet er ook voor zorgen dat de bijen niet gaan drinken aan dit water.

De dode hoornaars met slechts een enkele bij.
Het resultaat weggegoten. Bij 100 ben ik gestopt met tellen. Dit is slechts van 1 bak en er staan vier harpen op deze stand.
Aan de stroomdraden heb ik op elke harp enkele kunstaasvliegjes bevestigd. Gisteren gekocht in de hengelwinkel. Het zou sommige hoornaars nog meer naar de harpen lokken.