Varroamijten op de bodemschuif

December en we hebben de vrije varroaval genoteerd van alle volken. Dit wil zeggen dat we de bodemschuif hebben zuiver gemaakt en 4 dagen later het aantal gevallen mijten hebben geteld. We weten nu dus hoeveel mijten er per dag vallen. Zijn er dat minder dan 1 per dag zou een winterbehandeling eigenlijk niet nodig zijn en zijn het er meer dan 2 is er absoluut wel een winterbehandeling nodig. De mijten die zijn gevallen, de vrije mijtenval dus, zijn de mijten die op de bijen zaten en door ouderdom of door poetsgedrag van de bijen naar beneden vallen. Men noemt dit vaak de phoretische mijten.

Maar een phoretisch organisme hecht zich slechts vast aan een ander organisme om zich te kunnen verplaatsen. En de varroamijt die op een bij zit, voedt zich op die bij. Eigenlijk zijn ze dus niet phoretisch. Het is eerder een fase in hun leven tussen twee voortplantingsperiodes in. Want ze heeft vermoedelijk die voeding nodig alvorens in een volgende broedcel te kruipen en daar eitjes te kunnen leggen. Ze kan dit 2-3 keer alvorens te sterven. Deze voedingsperiode op de bij duurt 4 tot 11 dagen als er broed is in het nest. Een reproductieve mijt kan zo 1 tot 2 maanden leven alvorens te sterven. Maar een niet-reproductieve mijt kan in de winter wel 3 maanden of langer leven en bijgevolg de winter samen met de bijen overleven. Een winterbehandeling is dus wel degelijk nodig en geen extraatje zoals vaak vermeld.

Na deze winterbehandeling tellen we na 4 dagen nogmaals het aantal gevallen mijten. Dit geeft dan het resultaat weer van de behandeling die liefst ruim boven de 90% effectief is. Wat wil zeggen dat er minder dan 10% van de mijten achterblijven in het volk.

Dit voorbeeld uit 2016 laat het resultaat zien van een behandeling met oxaalzuur.

Die donkerbruine ovale stipjes zijn de vrouwelijke mijten die dus ook een leven hebben buiten de broedcellen. Vinden we witte mijten die tevens iets kleiner zijn, betreft het mannelijke of onvolwassen vrouwelijke exemplaren die niet buiten de broedcel kunnen leven. Vermits de bijen nu broedloos zouden zijn en oxaalzuur niet werkt in de broedcel, zouden we deze witte exemplaren nu niet mogen vinden.

December 2025

We zijn bijna half december en de temperaturen zijn abnormaal hoog. Nog steeds vlot 10 graden halend en volgens de voorspellingen nog zeker 10 dagen. De bijen waren hier in het verleden steeds broedloos in december. De koningin stopt meestal met leggen als het volk op wintertros gaat. En ze gaan op tros als de temperaturen onder 5 graden liggen. Daarom hebben we steeds uitgekeken naar de eerste vrieskou in november om zeker te zijn dat ze dan drie weken later zonder broed zijn. Meestal kon ik dan behandelen rond sinterklaas of beter gezegd rond sint Ambrosius. Meestal is het dan minder dan 5 graden. De bijen zitten dan op tros en men kan door bedruppeling met oxaalzuur goede resultaten behalen.

De situatie is de voorbije jaren echter duchtig veranderd. Met temperaturen rond 10 graden is er geen wintertros. Gisteren vlogen de bijen zelfs even buiten. In november hebben we echter wel een koude week kunnen noteren en er is dus een kans dat ze toch broedloos zijn. Behandelen met oxaalzuur is dus zeker aan de orde. Alleen zitten de bijen niet op tros en bijgevolg werkt bedruppelen met oxaalzuur niet goed genoeg. Boven 5 graden wordt altijd aangeraden om te verdampen. Alleen is dat in België blijkbaar nog altijd een probleem. Of varroa nu verplicht moet worden bestreden of niet, is niet de kwestie. Elke dierenhouder heeft tenminste de morele plicht om zijn dieren gezond proberen te houden. En dat geldt dus even goed voor een imker.

De kasten die op dit moment leeg zijn, door virusbesmettingen, varroa, hoornaars of gelijk welke andere oorzaak, worden best direct opgeruimd. Ze laten staan, trekt alleen maar andere vuiligheid aan. Selecteren van ramen met voer of mooie ramen bewaren, om ze later aan andere volken te geven, doe ik nooit. Om elk risico op een kruisbesmetting te voorkomen, smelt ik alle ramen dadelijk uit. Deze week vond ik zo een lege kast bij het opleggen van voederdeeg. Het was een aflegger die veel last heeft gehad van de hoornaars en bijgevolg steeds kleiner werd. Verenigen van een zwak volk met een gezond volk doe ik uit principe ook nooit. Ik beschouw dit als een vorm van selectie. De broedbak en de onderstaande honingbak levert me nu tenminste nog een behoorlijke hoeveelheid was op om nieuwe waswafels te maken.

Bemerk boven op de toplatten de wasmotlarven. Ze zijn klaar om binnen enkele weken de ganse bak met wasramen te vernielen.

Er gaan 24 ramen in mijn stoomwassmelter: een volle broedbak en honingbak tegelijk.

Het resultaat aan was. Toch iets teveel om aan de wasmotten te geven.

Jonge koninginnen

Vandaag heb ik de laatste koninginnen uit de kasten gehaald die vorig jaar geboren waren. Elk jaar overwinter ik namelijk alleen volken met een jonge koningin. Mijn koninginnen worden ook zo snel als mogelijk gemerkt en geknipt. Het kleurmerk blijft niet altijd even goed zichtbaar maar vermits ze geknipt is, weet ik wel dat het de koningin is van het voorbije jaar. Kom ik een ongeknipte tegen is het sowieso een nieuwe jonge koningin. Waarom knippen van een stukje vleugel? Een koningin verlaat het nest niet meer na haar bruidsvluchten en het knippen van een halve vleugel stoort haar helemaal niet. Maar als het volk wil zwermen, valt ze enkele meters voor de kast op de grond en de bijen keren dezelfde dag nog terug naar de kast. Het volk is bijgevolg nog even groot en de honingvoorraad eveneens. Ik moet dan slechts de overtollige zwermdoppen breken om nazwermen te voorkomen.

De meeste van mijn volken hebben echter niet gezwermd en zijn daarom in juni nog steeds voorzien van hun oude koningin. Deze neem ik in de tweede helft van juni weg. Na 24 dagen is er in dit moerloos gemaakt volk geen verzegeld broed meer en kan er worden behandeld tegen de varroamijt met oxaalzuur. We zijn dan echter al half juli en ook de honing is al weggehaald van het volk. Ideaal dus om te behandelen. Zonder varroa en met een nieuwe jonge koningin kan het volk beginnen met de aanmaak van gezonde winterbijen.

Er zijn natuurlijk wel een paar volken die al door zwermen een nieuwe koningin hebben aangemaakt en deze volken zijn dus niet broedloos na de honingoogst. Van deze volken die al een jonge koningin hebben, haal ik in juli wel alle broed weg en vervang dit door nieuwe raat. Ze zijn dan eveneens broedloos en kunnen ook worden behandeld tegen de varroamijt met oxaalzuur. Deze volken hebben dus een jonge koningin, ze zijn behandeld tegen de varroamijt maar ze hebben bovendien ook nog eens een groot aantal nieuw wasraat gekregen.

Er is echter nog een derde type volk op mijn bijenstand en dat zijn de broedafleggers. Deze jonge volken hebben een behandeling gekregen met oxaalzuur, 24 dagen na hun ontstaan en zijn nog steeds varroa-arm. Ze werden gestart met slechts drie wasraten en hebben al de andere nieuw uitgebouwd. In deze volken doe ik voorlopig niks. Ze worden niet meer broedloos gemaakt maar krijgen dan in september wel een behandeling met mierenzuur. Dit product doodt namelijk ook de varroamijt in het verzegeld broed.

Winterbehandeling tegen varroamijt

Het heeft een beetje geduurd maar vandaag ben ik toch begonnen aan de winterbehandeling. Normaal doe ik deze al in de eerste helft van december. De methode die ik gebruik hangt natuurlijk af van de omgevingstemperatuur op het moment. Diergeneeskundig kan de winterbehandeling niet meer na december en de volken laten sterven door niet of verkeerd te behandelen is vanuit het standpunt van dierenwelzijn zeker niet te verantwoorden.

Vandaag was de temperatuur 10 graden en de bijen zaten zeker niet in een vaste tros. Ook de volgende week is er geen lagere temperatuur te verwachten en daarom heb ik de behandeling via sublimatie doorgevoerd. Druppelen werkt niet goed als de tros niet dicht genoeg is. De bijen geven dan het oxaalzuur slecht door naar elkaar en veel valt zelfs door de tros op de bodem. 5 ml per straat is ook totaal anders als de bijen los zitten op 9 straten of dicht op elkaar in 5 straten. Daarom is er bij deze temperaturen geen degelijk resultaat te verwachten van een druppelbehandeling.

De sublimatie daarentegen werkt anders. Het oxaalzuur wordt onder vorm van een fijne nevel in de kast gebracht en dringt daarentegen zeer goed door een loszittende tros. Er is geen suiker toegevoegd en de bijen geven dit dus niet aan elkaar door. De oxaalzuurkristallen dienen elke bij zelf te bereiken. Bij temperaturen boven 5 graden is de sublimatie veel efficiënter dan de duppelmethode. Spijtig genoeg is deze methode niet toegestaan in vele landen maar dierenziektes niet bestrijden is eveneens verboden.

Natuurlijk moet er veilig worden gewerkt. En met de juiste doseringen. Ik ga dus hier ook geen reclame maken voor de sublimatie maar nood breekt wet.

De bodemschuif gaat dicht. Wel proper vegen om de mijtenval te kunnen tellen na een drietal dagen.

Vermits ik geen vliegplanken gebruik, heb ik er altijd op overschot. Hier heb ik een mousse op geniet. Vliegplank insteken en de vliegopening is afgedicht. Simpel en snel.

De oxamat, een autobatterij, handschoenen, bril en masker.

Gedurende 5’30” wordt het oxaalzuur gesublimeerd. Rood lampje brandt dan. Hierna laat ik de ventilator nog 3’ draaien om de kristallen goed te verdelen in de kast. Ik wacht dan nog 3’ om de kristallen te laten neerslaan alvorens de kap te verwijderen. Mijn gasmasker en bril hou ik gedurende de ganse tijd op en ik blijf op afstand.

Tijdens de verdamping ziet men de mist van kristallen door de plexikap. Pas als deze volledig weg is wordt de kap verwijderd.

Zomeroogst honing

Vermits de lindenbloei in Gerhagen al enkele dagen achter de rug is en ook de kastanjebloesems massaal afvallen, is daar de zomerdracht voorbij. Het moment om de honing te oogsten is dus aangebroken. Dat heb ik dit weekend dus gedaan. Er stonden vier productievolken en bij twee ervan heb ik de koningin vervangen. Morgen kan ik de behandeling met oxaalzuur doorvoeren en dat was een tweede reden om de honingbakken te verwijderen.

Ik heb in totaal 94 raampjes weggehaald. Kempische honingraampjes weliswaar maar dan toch goed voor iets meer dan 100 kg.

De volken aan het Waterbroek kunnen wachten tot het volgend weekend. Maar dan is het ook daar over en uit voor dit jaar. De laatzomerdracht en herfstdracht mogen de bijen voor zichzelf houden.

Broedafleggers

Vandaag heb ik de broedafleggers gecontroleerd en behandeld met oxaalzuur tegen de varroamijt. Twee afleggers hadden geen koningin en deze heb ik dus verenigd met de andere afleggers. Simpelweg de ramen met opzittende bijen in een andere kast bijgehangen. Vier afleggers waren in zeer goede doen en twee andere zijn nog twijfelachtig. Maar deze twee koninginnen zijn misschien alleen maar trage starters. ik geef ze nog een week alvorens ze te beoordelen. Voldoen ze dan nog niet worden ze ook verenigd met een andere.

Oxaalzuur druppelen

Vanmorgen heb ik de bijenvolken behandeld met oxaalzuur tegen de varroamijt. Oxaalzuur werkt alleen maar tegen de mijten die op de volwassen bijen zitten en niet tegen de mijten in de broedcellen. Dat is de reden dat er slechts wordt behandeld als het bijenvolk broedloos is. Als de temperatuur laag genoeg is, onder de vijf graden, zit het volk op een zeer compacte bol samen. Deze bolvorm bevond zich ook nog zeer diep tussen de wasraten. Er was nog een voederkrans van ruim 10 cm boven het volk. De tros was ook zes tot zeven straatjes breed. Een straat is de ruimte tussen twee wasraten. De bijentros zit momenteel ook nog tegen de voorkant van de kast. Tijdens de winter schuift deze tros zich steeds verder in de voederkrans terwijl het voer wordt verbruikt. Eerst naar boven en daarna naar achter. Pas als de bijen vlak onder het plastic zitten, leg ik een pak voederdeeg op de ramen. Slechts bij een volk is het al zo ver. Dit volk zit echter ook over negen straatjes en is dus zeer groot. Natuurlijk eet een groot volk meer. Als ik binnen drie dagen de mijtenval controleer, krijgt dit volk een eerste pak voederdeeg. Slechts 1 volwassen volk zat slechts over vier straatjes en is dus eigenlijk te klein. En van de jonge volkjes, zes in totaal, is er eentje dat het al heeft opgegeven. Het is altijd al een kneusje gebleven. Ik grijp echter niet in als een jong volk zich niet goed ontwikkelt tijdens de zomer. Ik ben ook nooit voorstander geweest om zwakke volken te verenigen in het najaar. Als ze het om de een of andere reden niet goed doen, selecteer ik ze liever weg. In het voorjaar durf ik wel twee gezonde volken verenigen als ik er teveel heb. Deze verenigde volken leveren dan een mooie voorjaarsoogst.