De volgende week gaan de temperaturen omhoog. Een ganse week boven 10 graden en geen nachtvorst meer. Dan is nu het moment gekomen om de selectieve hoornaarvallen te plaatsen. De overwinterde koninginnen worden actief en gaan op zoek naar een plekje om hun eerste nestje op te starten. Ergens in een houtkant, een houtstapel of in een oud stalletje of tuinhuis. Het kan echt overal. Als het zoals nu vrij vroeg zacht weer wordt, zijn ze er al snel. Mocht het binnen enkele weken dan nog eens serieus vriezen, zouden die primaire nestjes wel eens kunnen afsterven. Maar daar kunnen of willen we niet op hopen. Daarom proberen we zo veel mogelijk koninginnen te vangen. Elke gevangen koningin in het voorjaar is een nest minder in de zomer.
Ik gebruik als lokmiddel wijn, sinaasappelsap, limonadesiroop en een pot honing, aangevuld tot 10 liter met water.Het lokmiddel trapit gebruik ik als spray op de ingang van de vallen.Een val bovenop de houtstapel.Bovenop de reservekastenVlak bij de serre
En verder nog overal in en naast alle koterijen die Vlaanderen rijk zijn. Elke week moeten ze worden gecontroleerd en bijgevuld.
Ik heb ondertussen al veel manieren geprobeerd en zal deze nu hier even toelichten.
De selectieve vallen dienen in het voorjaar om de wakker geworden koninginnen weg te vangen. Vanaf begin maart plaats ik deze selectieve vallen op meerdere plaatsen. In de buurt van de bijenstand hoeft niet speciaal want de koninginnen zijn niet op zoek naar honingbijen. Ze zoeken slechts energie om hun embryonaal nest op te starten. Daarom plaats ik de selectieve vallen in de buurt van houtstapels, tuinhuizen, stalletjes in weilanden en overal waar ik ze mag plaatsen. Ik vul ze met suiker voor de benodigde energie en voeg alcohol toe om honingbijen zelf ervan weg te houden. Als suikerbron kan kristalsuiker worden gebruikt of gelijk welk vruchtensap, maar ik gebruik liever honing. De alcohol komt van wijn of bier. Dit mengsel bewaar ik in een 10 liter bidon. Tweemaal per week controleer ik dan deze vallen en vul ze bij. Als toemaatje spray ik telkens wat trapit (commercieel wespenlokmiddel) in de vallen. Met een liter van dit lokmiddel in een plantenspray doe ik op deze manier een gans jaar. Ik plaats en beheer van maart tot mei twintig vallen in de omgeving.
Vanaf mei plaats ik een grote val om de eerste werksters te vinden. Deze staat best niet aan de bijenstand. Enorme hoeveelheden hoornaars heb ik hier vorig jaar mee gevangen. De fuik van 6 mm gaas staat op een honingbak met oude raat. De aangetrokken hoornaars verlaten deze bak langs boven en komen dan in de fuik terecht.
Nu wordt het tijd om het nest te gaan zoeken met lokpotten. Dat is een ander verhaal en dit jaar had ik daar niet de tijd voor. Maar het volgende strijdmoment is na de laatste honingoogst in juli. De eerste hoornaars komen rondsnufffelen aan de kasten en tegelijk beginnen de bijen zelf ook aan een zoektocht naar zoetjes. Sommige volken gaan op rooftocht en de zwakkere worden beroofd. Dat probeer ik te voorkomen met mijn muilkorven. Belangrijk om rekening mee te houden is dat ze niet worden geplaatst als er nog darren in het volk aanwezig zijn of een koningin nog op bruidsvlucht moet. Want door een maasgrootte van 6 mm kunnen ze niet naar buiten. De eerste muilkorven heb ik gemaakt van 6 mm gaas en die werken prima. Dit jaar had ik een ander type gemaakt met gaas van 8 mm waar de hoornaar wel in kon maar dan werd weggevangen in twee flessen langs de zijkant. Voor de bijen was dit wel gemakkelijker om te passeren maar ik heb zeer weinig hoornaars in deze flessen weggevangen. De moeilijker constructie was niet de moeite waard. Volgend jaar ga ik terug naar de muilkorven met 6 mm gaas.
Waar ik dit jaar ook veel succes mee had en hoornaars mee kon wegvangen was met de selectieve vallen. Ik plaatste letterlijk op elke bijenkast een selectieve val van augustus tot eind november. Elke dag dat er weinig bijenactiviteit was wegens regen of avond, kwamen de zoekende hoornaars in de vallen terecht. Soms een tiental per val en dat op elke bijenkast.
Om een idee te geven van de activiteit op mijn bijenstand kan je hieronder even bekijken. Een potje met resterend lokmiddel had ik op de werktafel laten staan en de volgende morgen was het gebrom duidelijk hoorbaar. Een aantal hoornaars waren in de pot gedoken en slaagden er niet meer in om er uit te geraken.
Ik heb er maar direct een andere pot op geplaatst.
De stand aan het Waterbroek was dit jaar in tegenstelling tot 2023 bijna gevrijwaard van hoornaars. In het voorjaar heb ik twee koninginnen gevangen en daarna bleef alles rustig tot in het najaar als er af en toe eens een enkele verscheen aan de volken. De stand in Gerhagen was vorig jaar volledig vrij gebleven van de hoornaars maar dit jaar heb ik er honderden gevangen. Twaalf volken en continue tientallen hoornaars voor de kasten vanaf augustus. De selectieve val op elk dak en de muilkorf voor elk vlieggat hebben hun effect duidelijk niet gemist. De volken zijn nu in prima conditie en ik verwacht geen uitval. De uiteindelijke sterkte bij de voorjaarscontrole moet ik nog even afwachten maar naast de hoornaars hadden we natuurlijk ook nog gans 2024 dat was uitgeregend. Daarom hou ik vanaf volgende week (begin januari) de voedselvoorraad goed in de gaten.
Momenteel zijn er veel hoornaars aan de bijenstand in Gerhagen. Op meerdere manieren probeer ik de bijenvolken te helpen. Elimineren van de nesten is één ding maar er zijn natuurlijk ook nog de jagende hoornaars voor de kasten. Ik probeer dit door de aanvliegopening van de bijenkast af te schermen met een versmalde vliegspleet achter een zogenaamde muilkorf. Als ik bij de stand ben, probeerde ik in eerste instantie met een elektrische vliegenmepper te helpen. Op een half uurtje had ik dan wel een tiental hoornaars gevat. Maar een schepnetje werkt toch net iets vlotter. Vermits ik niet altijd aanwezig ben, heb ik ook vallen geplaatst op elke kast. Deze lokken geen extra hoornaars meer want deze waren er al. Maar op sommige momenten vliegen de bijen minder en dan gaan de jagende hoornaars wel naar de vallen. De laatste val die ik heb gemaakt, is van een curverbox, voorzien van een dubbele bodem. In deze dubbele bodem heb ik een flesje bier gegoten en in de bovenste bak liggen stukjes vis en rotte vijgen. Het is de bedoeling dat ik ook nog een potje gistende honing in de onderste bodembak giet. De tijd zal uitwijzen welk systeem wordt afgevoerd en welk ik blijf gebruiken. In volgend filmpje is de opstelling aan de bijenstand zichtbaar.
De aangepaste muilkorven lijken beter te zijn voor de bijen. Ze zijn rustiger dan achter het eerste model. Ook kunnen ze beter de kast ventileren.
De hoornaar kan aan de voorkant in de muilkorf vliegen door een aanvliegopening in het gaas maar kan niet verder door naar de kast. De hoornaar vliegt dan maar naar de zijkanten waar hij in een fles terechtkomt.
In sommige flessen liggen toch nog teveel bijen. Daarom ga ik de flessen nog wat aanpassen met een grotere opening met 6 mm gaas en gericht naar de voorzijde in plaats van aan de zijkant. Dan zou een bij die hierin terechtkomt gemakkelijker door het gaas buiten raken.
Ik heb ondertussen al een duidelijk verschil opgemerkt tussen de beide muilkorven.
Het oude type met gaas van 6 mm werkt toch vertragend bij het binnenkomen, niettegenstaande ze beter langs boven kunnen.Gaas van 8 mm is een veel betere doorgang. En de bijen zitten rustig achter deze ‘buis’ tegen de kastwand.En bij temperaturen van 30 graden kan er zelfs een hoornaarveiliger baard worden gevormd.
Aan het Waterbroek heb ik nog geen Aziaat gezien, maar in Gerhagen zie ik ze om de paar minuten. De bijen met het nieuwe type lijken wel veel rustiger. In de zijflessen heb ik momenteel nog geen hoornaars gevonden maar wel meerdere darren laten hier het leven tijdens de darrenslacht. De uitgang in die zijflessen is natuurlijk ook slechts 6 mm.
Vorige winter is er ook in de tuin een apideakastje blijven staan. In december heb ik het nog behandeld met oxaalzuur en op 9 maart heb ik het op een oud zesramertje gezet. Simpel een houten plaat met een gat en het torentje er in geplaatst.
Voor alle zekerheid heb ik nog wat tape gebruikt om de bevestiging bijendicht te maken.
Gisteren zat de koningin in de zesramer op een deels uitgewerkt raam waarin zich al veel larven en eitjes bevonden. Ik heb dan een stuk moerrooster tussen de twee bakken gelegd waardoor ze niet meer terug kan. Binnen drie weken is al het broed in de apidea uitgelopen en kan ik het bovenste kunstwerk verwijderen. De raampjes zijn dan al deels gevuld met honing die zou kunnen dienen voor de koninginnenkweek dit jaar.
Gisteren de tweede Aziatische hoornaarkoningin in de tuin gevangen.
Sinds twee jaar gebruik ik een muilkorf op mijn bijenkasten vanaf augustus. Op de vliegplanken die ik toch niet meer gebruikte had ik een gaas van 6 mm gemonteerd. Hierdoor kan de hoornaar niet in de kasten en de bijen zijn veel rustiger. Maar vorig jaar heb ik bij enkele kasten een speciale bodem getest met geïntegreerde hoornaarval. Deze vallen waren veel te duur maar ze deden hun werk zeer goed. Het triplexhout gaat vermoedelijk geen jaren mee, maar de productie zal vrij duur zijn. Ik heb besloten om deze te gebruiken tot ze zijn uiteengevallen, maar ik ga geen nieuwe meer aanschaffen.
Op YouTube kwam ik filmpjes tegen van Fred Soulat met enkele interessante hoornaarvallen. Zijn muilkorf met geïntegreerde val naar een ontwerp van een Spanjaard Fernando vond ik zeer interessant. Hierbij kan de hoornaar wel op de vliegplank achter het gaas maar wordt dan gevangen langs de zijkant in plastic flessen. De houten constructie was wel wat ingewikkelder dan mijn eigen muilkorven maar ik was toch van plan om deze na te maken.
Tot ik onlangs de lessenreeks over de hoornaar volgde van Buckfast Vlaanderen. Hier werd een andere val getoond uit Spanje die eigenlijk zeer simpel in elkaar stak. Alleen wordt ze gebruikt voor een rij bijenkasten en ik plaats mijn kasten niet graag op een lange rij. Maar ik denk dat ik het systeem kan maken voor een enkele kast en dat ben ik nu aan het proberen. Via een Nederlandse online shop heb ik gaas gevonden van 8 en van 6 mm. Voor de kast op de vliegplank komt een gaas van 8 mm met invliegopening en langs de zijkanten gebruik ik een stukje gaas van 6 mm. Aan de zijkanten komen de plasticflessen met een stukje moerrooster om bijen door te laten. Maar de flestrechter ga ik eerst een week gesloten houden met de dop voor ik de flesval er aan hang. Normaal hebben de bijen dan al de juiste uitgang langs voor gevonden.
Het eerste prototype is klaar en zal ik morgen even aan een kast bevestigen ter controle. De fabricage van de val/ muilkorf zal ik duidelijk maken via een filmpje of foto’s zodra ik er meer ga maken.
In het voorjaar heb ik enkele bodems vervangen door bodems met geïntegreerde val. Het zou de bedoeling zijn om de buitenste volken van een rij hiermee te voorzien en ongeveer om de vijf volken ertussen eveneens. In de rij van tien volken had ik er bijgevolg drie geplaatst. De verste in de rij was leeg. Er bevonden zich wel meerdere dode bijen in en meerdere wespen. Ik veronderstel dat deze hoofdzakelijk in de val terechtkwamen tijdens hun rooftocht. Want ook tegen rovende bijen zou deze val helpen. De middelste bodem bevatte toch ook een Aziatische hoornaar. Maar de eerste bodem aan het begin van de rij bevatte vijf hoornaars. De valbodems blijken dus toch te werken. Ik maak alleen maar de bedenking dat ze te duur zijn voor een constructie in dun triplex. Ik kan alleen maar hopen dat ze enkele seizoenen kunnen gebruikt worden.
Vermits de schuiflade een beetje was uitgezet door de vochtigheid had ik mijn Leatherman nodig om ze open te krijgen.Vijf hoornaars, enkele wespen en veel rovende bijen onder het eerste volk van de rij.
In plaats van de vallen in een vriezer te zetten, gebruik ik ter plaatse een vat met water. Een kort filmpje op YouTube maakt dit duidelijk. https://youtu.be/azwK2hTjFGI
Hét moment om uw selectieve vallen te controleren? Op de stand van het Waterbroek heb ik in het voorjaar twee koninginnen gevangen en zodoende toch twee nesten voorkomen. Gedurende het ganse jaar heb ik daarna slechts twee werksters gezien op die stand. Terwijl er vorig jaar een overvloed aan jagende hoornaars voor de kasten zweefden. Het betreffende nest is toen pas gevonden in de winter als het reeds was verlaten. Ik was bijgevolg van mening dat ik dit jaar op die stand was ontsnapt aan de invasieve exoot.
Niets was minder waar. Vorige week zaten er drie koninginnen in een selectieve val. Vandaag zaten in alle vier vallen grote dikke koninginnen. Ik vul deze vallen wekelijks terug met een attractief mengsel van bier, cola, Ricard, een limonadesiroop, en aangevuld met water. In elke val plaats ik ook enkele stukjes witte vis. Ik heb de vallen mee naar huis genomen maar vond het toch geen goed idee om die vieze vallen in de diepvriezer te zetten. Ik heb ze dan maar ondergedompeld in water en ze onder water geopend. De hoornaars komen vrij snel naar het oppervlak waar ik ze met een pincet vastneem en met een schaar simpelweg in twee knip. De vier vallen bevatten in totaal 15 (!) koninginnen. Ik heb ze bijgevolg dadelijk terug gevuld en ben ze terug gaan zetten op de stand.
De vallen staan bij houtstapels, bij de boomhut en naast de schapenstal. Ik vermoed dat dit de beste plaatsen zijn momenteel. De koninginnen zoeken immers een goed plekje om te overwinteren en vermoedelijk willen ze dan nog even een snack tot zich nemen voor ze gaan slapen.
Ik heb de vier vallen mee naar huis genomen.Het resultaat uit vier vallen.Opnieuw gevuld met vis en vloeistofOp het terras voor de boomhutBoven op een houtstapelNog een beschut plekjeEn ook naast de schapenstal
Imkerij Het Waterbroek 